Achteraf journalistiek
Naarmate de kloof tussen reclame en berichtgeving afneemt, neemt de kloof tussen de burger en zijn dagelijks bestuur schrikbarend toe. Waarom zijn er nooit misstanden te berichten? De krant plaatst al sinds jaar en dag de gemeentelijke infopagina’s. En dat willen krantjes die doorgaans bij de gratie van de advertenties moeten bestaan graag zo houden. Het oude gezegde – wiens brood men eet wiens woord men spreekt – is in deze geen zwetsverhaal. Maar niet alleen de aantoonbare winst in de vorm van een advertentie maakt de kloof tussen adverteerder en krant kleiner en minder onafhankelijk. Ook de wens dat ieder de krant als prettig ervaart, is hier de maatstaf. Vooral leuke niet veelzeggende berichten moeten het ongerept wit van de krant opvullen. Hoe beter de krant hier in slaagt hoe minder van dit wit er voor de verslaggever overblijft. Dan is het woorden tellen waardoor een bericht vaak zo kort is dat ze alleen meer vragen oproept. En daarmee als leuk tweede gewin niemand tegen het hoofd kan stoten. Elke verdieping is eruit. Berichtgeving over de tweede grote stad van de provincie Groningen Hoogezand is voor landelijke nieuwsbladen om eenzelfde rede niet interessant. Mensen die niet in Hoogezand wonen of betrokken zijn bij deze gemeente zitten daar volgens de krant niet op te wachten. Verkoopbare berichten zijn ineens wel interessant als er heel veel stront aan de knikker is in het te bepolderende gebiedsdeel. Zonder blozen is er dan ineens iets te lolbroeken over de zogenaamde domme plattelander. Vaak in de zin van, kijk eens politiek besturen kunnen we niet aan het plattelandsvolk overlaten. Achteraf journalistiek. Dat het eindeloze gebrek aan oprechte gezonde journalistiek er mede oorzaak van is dat plaatselijke besturen kunnen aanmodderen, dat is naar mijn idee een veel interessanter, maar wel weer een wat dwars, verhaal.
Gemeente Delfzijl komt in het nieuws als er met asbakken gesmeten is. En ook dan komt hetgeen wat daaraan vooraf ging maar mondjesmaat aan de orde. Er is in Nederland in het algemeen geen journalistieke vinger aan de pols waardoor de bevolking van een kleine gemeente de ellende bijtijds kon zien aankomen, laat staan kon ingrijpen. Wel kunnen zij door diezelfde gebrekkige berichtgevers neergezet worden als de bewoners van een achterlijke gemeente. Het verhaal kwam voor het incident na veel aandringen niet in de krant en een week na het incident is het ook niet meer interessant. Interessant in de zin van verkoopbare berichtgeving. Oorzaak van veel misstanden bij lokale besturen is naar mijn idee dat de bestuurders het zo bont kunnen maken dat alleen het landelijk nieuws hun maatstaf is. Tot zover kunnen ze gaan. En dat is in veel gevallen veel te ver, en zijn problemen die al jaren lang aanmodderen ineens wel oplosbaar. Het idee van voorkomen is beter dan genezen zit er bij deze vorm van journalistiek niet meer in. Storms met zijn breekijzer is er groot mee geworden. De toenemende broodschrijverij oorzaak.
Jan en zijn gebrek aan inzicht
Plaatselijke broodschrijvers kunnen wettelijk wel maar willen hun privé aanvraag voor bijvoorbeeld terrasuitbreiding of bomenkap liever niet omlijsten met negatieve verslaggeving over de gemeente die hun aanvraag in behandeling neemt. Dat is schadelijk, handje klap werkt beter. Strafbare feiten zijn er nooit. Lolbroeken die altijd zo gezellig meedrinken krijgen gewoon meer gedaan. De gewaarwording van veel burgers is vaak – Waarom mijn buurman wel en ik niet? – en daar is het begin van de haast onoverkomelijke kloof van Jan met zijn bestuurder. Jan en zijn gebrek aan inzicht in verhoudingen. Verhoudingen die de journalist wel kent maar niet aan Jan doorgaf zodat Jan ze dan zelf maar moet uitvogelen en ze ten einde bij de rechter zal neerleggen. Een klokkenluidersregeling zit er voor Jan natuurlijk niet in. Pas als Jan eindelijk zijn gelijk heeft kan de journalistiek er iets mee, erover berichten alsof ze het allemaal zelf hebben ontdekt. Achteraf journalistiek. Juist door deze kluwen van eigenbelang komt het dat het bij kleine gemeente nooit gaat om de goedkoopste, de beste, de mooiste, het verstandigste, of in het algemeen “gelijke behandeling”. Het is meedoen of vechten voor je rechten. En pas als Jan volledig uitgekakt is met zijn gelijk op zak, is voor hemzelf de kloof gedicht. Eigengewin en botte berekening is niet meer zijn maatgever. Jan kan nu rechtdoorzee optreden tegen deze zoetsappige gezellige tegen elkaar aanleunende lokale bestuurswereld, want Jan heeft er al niets meer te verliezen, vandaar. Jan gaat in de politiek. Journalisten zien een opstandige Jan die in de politiek gaat doorgaans liever als de dissident die uit persoonlijke motieven optreedt. Daar hoef je niets over te berichten. En daarmee is de kloof dan weer kompleet open. Als we het nuchter bekijken is Jan juist de enige die geheel zonder eigengewin opkomt tegen onrecht. Het onrecht was in beginsel namelijk niet alleen tegen hem. Dat voelen de bestuurders en hun verslaggevers goed want zij hebben daar wel baat bij. Met eerlijk vooruitkomen kunnen ze niets kopen en de leugen regeert leuk verder. De toenemende morrende bevolking neerzetten als een meute die maar wat uitkraamt, is een juiste constatering. Ze praat letterlijk naar waar ze verstand van zaken heeft. Ze heeft uit de plaatselijke krant namelijk geen enkele informatie om op zinnige wijze aan het openbare debat deel te nemen, oorzaak en gevolg. Wie het volk blind maakt, onderdrukt hen op hun blind-zijn. Door dit gebrek aan inzicht weet zij ook geen keuze te maken bij verkiezingen. Populistische bestuurders spinnen daar garen bij. Kennis is macht. Die kennis doorgeven opdat het volk dan een zinnige bijdrage kan leveren aan het openbare debat is een belangrijke taak van de verslaggever. Die is schuld aan en dichter van de kloof.
Een leuk overzicht van wat men beloofde en wat er in de achterliggende vier jaar van waargemaakt is, komt er bij de krant niet in
Met de raadsverkiezingen voor de deur is de berichtgeving meestal alleen een botte opsomming van wat er nieuw op de kieslijsten staat. Een leuk overzicht van wat men beloofde en wat er in de achterliggende vier jaar van waargemaakt is, komt er bij de krant niet in. Hoogstens is tussen de regels door een afscheid van een bestuurder die als niet al te best bekend stond teruggebracht tot de woorden “sobere afscheidsreceptie”. Over de jarenlage aantoonbare geld verslindende onzinnigheden van de bestuurder is bij kranten geen archief voorhanden. Eenvoudig omdat er nooit iets over de werkelijke gang van zaken rond de besluitvorming in die krant kwam. Zolang de grote media er niet over bericht is er nooit iets aan de hand. Dat mensen op straat hun bestuurder niet kennen is volgens diezelfde media aan veel factoren te wijten. Nooit aan de bewust eenzijdige media zelf. “Vrouw klem met hoofd in keukenkast maakt het naar omstandigheden goed” verkoopt beter. Als er alleen aandacht is in het krantje voor dat beetje van de beloftes die de bestuurders wel waargemaakt hebben in de afgelopen 4 jaar is het openbaar debat waarbij de burger weer zin heeft in politiek ver te zoeken. Het gebrek aan informatie is duidelijk de oorzaak van de kloof tussen de kiezer die op gezonde wijze wat te kiezen wil hebben en die dat naar mijn mening ook heel goed kan en het feit dat hij dat niet meer kan omdat hij niet meer weet waar het over gaat. Hierdoor kunnen slechte bestuurders jarenlang blijven zitten. Ze zijn niet meer openbaar, sluiten zich af van de bevolking. Vergaderen liever zonder lastige toehoorders. Verklaren alles wat het landelijke nieuws zou kunnen bereiken als geheimdossier. Proberen in de persoonlijke levenssfeer van de oppositie te komen om hen daar te winnen dan wel uit te schakelen. Oorzaak en gevolg, burgers geloven niet meer in deze troebele tribune van de macht, welke in feite alleen de machteloosheid van bestuurders laat zien.
Martijn Lagerwerf
